Elektronik iş (e-business), elektronik ticaret (e-commerce) kavramından farklıdır.
Elektronik iş modeli, elektronik ticareti kapsamakla birlikte; bir kuruluşun müşteri ilişkileri yönetimi (CRM), tedarik zinciri yönetimi (SCM), kurumsal kaynak planlama (ERP) ve bilgi yönetimi unsurlarının elektronik ortamda bir araya gelmesi ve entegrasyonu ile sağlanan bir iş modelidir.
İnternet teknolojisinin gelişimi ile bütün süreçlerin ve kontakt noktalarının entegrasyonu mümkün olmuştur. Entegrasyondan iki şekilde bahsedebiliriz:
Dağıtım Kanallarının Entegrasyonu: Web, telefon, ve satış noktalarının birbirleriyle uyum içinde olmaları,
Fonksiyonel Entegrasyon: Üretim, pazarlama, dağıtım, satış sonrası hizmet, araştırma geliştirme gibi fonksiyonların birbirleriyle entegre olarak çalışacağı sistemler.
Web uyumlu sistemlerin gelişmesiyle birlikte, işletmelerin bütün fonksiyonları ve kanalların eşzamanlı çalıştığı bir ortam oluşmuştur.
Ford Motor Company Başkanı Jack Nessor, elektronik iş hakkındaki görüşlerini şu şekilde ifade etmiştir: "Mükemmel bir model doğuyor. İnternet öyle bir teknoloji ki bütün aktiviteleri entegre edebiliyor: üretim, ar-ge, lojistik, dağıtım, kanallar, servisler
"
Kurumlarla Kurumlar (B2B) ve Kurumlarla Bireyler (B2C) Arası Elektronik Ticaret İş Modelleri
Kurumlarla Kurumlar Arası Elektronik Ticaret İş Modelleri
İşlem bazında kurumlar arası elektronik ticaret iş modelleri:
Katalog Model: Satıcıları ve müşterilerini bir araya getirir. İşlem değerinin küçük olmasından dolayı internet üzerinde olmasına rağmen birim işlem maliyeti yüksektir. Çok hacimli işlem yapılan, talebin tahmin edilir ve fiyatların çok değişmediği endüstriler için uygun bir modeldir.
Müzayede Modeli: Alıcıları ve satıcıları eşleştirme üzerine kurulu bir modeldir. Standart olmayan, bozulabilir ürünlerin olduğu ve ürünlerin ve hizmetlerin değerinin çok farklı algılandığı ortamlarda geçerlidir. Kullanılmış veya zor bulunur eşyalar bu kategoriye girer.
Değiş-Tokuş Modeli: Geçici olarak alıcıları ve satıcıları eşleştirme üzerine kurulu bir modeldir. Gerçek zamanlı fiyat isteme işlemi, pazarın fiyatı belirlemesi özelliğine ve "ödeme" ve "takas" mekanizmasına sahiptir. Talebin ve fiyatın çok değişken olduğu endüstriler için geçerlidir.
Bu modellerin dışında, kurumlar arası elektronik ticaret modelleri iş ortakları ile internet üzerinden iş yapmak ve bayilerle internet üzerinden iş yapmak olarak sıralanabilir.
Kurumlarla Bireyler Arası Elektronik Ticaret İş Modelleri
İçerik Modeli (content sites): Bu modelde bilgi, eğlence ve/veya diğer içerik sunulmaktadır. Tüketicilerin ödeme yaparak yararlanmak isteyebileceği çok az sayıda içerik çeşidi bulunmaktadır. B2C alanında gelir getirmesi muhtemel içerik alanları oyunlar, filmler, pornografi ve spordur. İçerik Modeli 5 alt modelden oluşmaktadır. Bunlardan ilki olan "Üretici" modelinin en iyi uygulayıcısı Ilsole24Ore online'dır. Bu model için kriterler; ücretsiz/ücretli içerik hizmeti vermesi, e-markaya verdiği önem, ve tedarik zincirine intranet bağlantısıdır.
İkinci model "Aracı" modelidir. Bu modelin en iyi uygulayıcısı Reuters olup model kriterleri ücretsiz/ücretli link hizmeti olarak belirlenmiştir.
Üçüncü model ise "Müşteri İlişki Yönetimi" modelidir. Müşteri İlişki Yönetimi modelinin en iyi uygulayıcıları New York Times ve Wall Street Journal'dır. Bu modelde göz önüne alınması gereken kriter ücretsiz /ücretli hizmetlerdir."Pazar Yaratıcısı Olma" İçerik Modelinin bir başka alt modelidir. Bu modelde kriter olarak trafik yaratan site sayısı fazlalığı belirlenmiştir. Modelin en iyi uygulayıcısı Washington Post'dur.
Portal Modeli: Portal modelinde arama motoru, e-mail, sohbet odaları, haber grupları gibi ücretsiz hizmetler sunulmaktadır. Internet pazarının olgunlaşması ile birlikte sadece birkaç yatay portalin tutunabileceği düşünülmektedir. Yatay portaller yerine belirli kullanıcı kitlelerini hedefleyen dikey portaller için pazar fırsatları bulunmaktadır. Portallerin ana gelir kaynağı reklam gelirleridir.
Direkt Satış Modeli: Şirketlerin Web üzerinden kendi ürün ve hizmetlerini satmasıdır. Halihazırda direkt satış yapan şirketler bu modeli benimseyerek yeni bir dağıtım kanalına sahip olabileceklerdir. Örneğin, halihazırda lojistik altyapısı olan Dell, Web üzerinden satış yaparak daha geniş bir kitleye daha düşük maliyetle ulaşmaktadır. Bugüne kadar aracı ve/veya bayiler aracılığıyla satış yapmış olan şirketler için bu modelin benimsenmesi satışlarını artırmalarına yardımcı olacaktır. Bu modelin başarılı örnekleri arasında Cisco ve Dell bulunmaktadır. Bu modelin gelir kaynağı satışlardır. Ülkemizde de bu modelin ilginç uygulamaları bulunmaktadır.
Brick-And-Click "E-Tailer" Modeli: Başka şirketler tarafından üretilen ürünlerin satılmasıdır. Güvenli ve geniş bir dağıtım ağı kurabilen ve iade imkanı sağlayabilen şirketler bu modeli benimseyerek başarılı olabileceklerdir. Bu modelin, bir başka B2C modeli olan "dot-com e-tailer" şirketlere olan avantajı halihazırda sahip olduğu marka bilincidir. Wal-Mart ve Carrefour gibi supermarket zincirleri bu modelin başarılı uygulayıcıları arasındadır. Türkiye'de bu modelin uygulayıcılarından birisi de Batı Mümessillik ve Dış Ticaret A.Ş. 'dir Şirket offshop.com isimli web sitesi üzerinden Dağcılık ve kamp ürünleri satması verilebilir. Şirket fiziksel kanallardan da satış yapmaktadır. Web sitesi üzerinden ayrıntılı ürün bilgileri, seyahat tavsiyeleri verilmekte ve sipariş alınmaktadır.
Dot-Com "E-Tailer" Modeli: Başka şirketler tarafından üretilen ürünlerin sadece Internet üzerinde satılmasıdır. Brick-and-click e-tailer modelini benimseyen şirketler hem Internet üzerinden hem de mağaza ve diğer satış kanallarından satış yapmaktadırlar. Oysa Dot-com e-tailer modelini benimseyen şirketler sadece Internet üzerinden satış yapmaktadırlar. Dot-com e-tailer modelini benimseyen şirketler arasında Amazon ve CDNow yer almaktadır. Bu şirketlerin gelir kaynağı satışlardır. Sanal perakende şirketi olarak gelir elde etmenin gün geçtikçe zorlaşacağı tahmin edilmektedir. Beklenen pazar trendi dot-com e-tailer şirketlerinin brick-and-click e-tailer şirketlerine doğru yakınlaşmasıdır. Buna dair uygulama örneklerinden biri Türkiye'deki Toys Market adlı şirkettir. Toys Market tüm satışlarını internet üzerinden yapmaktadır. Kendi ithal ettiği ürünleri internet üzerinden araya herhangi bir aracı almadan tüketiciye pazarlamakta ve bu sayede daha uygun fiyatlar sunabilmektedir. Şirketin kurmuş olduğu web sitesinden ayrıntılı ürün bilgisi edinilebilmekte, alışveriş yapılmakta ve hesap bilgileri kontrol edilmektedir. Web sitesi üzerinden promosyonlar hakkında da bilgilendirme yapılmaktadır.
E-Marketplace Modeli: Alıcı ve satıcıları bir araya getiren ve işlemleri fiyat belirlemeden yönlendiren iş modelidir. Bu model ancak kullanıcı veya satıcı başına işlem ücreti dahilinde çok sayıda kişiyi siteye çekerek başarılı olabilmektedir. "Auction" siteleri (ebay.com), "reverse auction" siteleri (priceline.com, clust.com) ve "cyber broker" siteleri (expedia.com, lastminute.com), "e-marketplace" modeli bünyesinde yer almaktadır. E-marketplace modelinde "ilk" olma avantajı çok önemlidir. Auction siteleri arasında eBay bunun en önemli örneğidir. E-marketplace modelinde gelirler işlem ücretlerinden kazanılmaktadır.